گذر و نظری کوتاه بر حرمت بزرگ درخت در کاشمر

اخبار ترشیز
Typography

نیاکان ما برای درخت حرمت خاصی قایل بودند. در جای جای شهرستان رد و نشان این حرمت مشهود است. در آبادی‏های شهرستانمان شاهد قد برافراشتن انواع اشجار هستیم. در حاشیه مسیرهای آبیاری این مهم از باقی جاها عیان‏تر است.

در منازل حیاط‏دار کاشمری‏های مستقر در بافت قدیمی شاهد توجه خاص به درخت و درخت‏کاری هستیم. در خیابان فیض‏آباد و محلات پیرامون آن هنوز باغ‏سراهایی هستند که با قدرت حیات دارند. باغ‏سراهای کاشمر عموماً میزبان انواع اشجار مثمر و غیرمثمر بودند. در میان این درختان درخت توت جایگاهی خاص داشت.

یادمان نرود که کاشمر روزگاری یکه‏تاز عرصه نوغانداری بود و درخت توت بُن‏مایه این صنعت محسوب می‏شد. باغ‏سراهای روستاهای کهن کاشمر هم هنوز نفس می‏کشند. با این همه در گشت و گذاری در محلات قدیمی شهر و روستاهای کهن شهرستان ما را با این واقعیت تلخ آشنا می‏کند که به بافت قدیم و باغ‏سراها در حال تبدیل به سازه‏های جدید و عموماً آپارتمان هستند. باغات ریه شهر و روستاها محسوب می‏شوند. این ریه این روزها حال خوشی ندارد. در خرابه‏های باقی مانده از این منازل و باغات تنهایی تک درختانی که هنوز سعی می‏کنند پا بر جا باشند. اینان به زودی ایستاده خواهند مرد.

یادمان باشد آبادی کاشمر ریشه در سروی اسطوره‏ای دارد. سرو کاشمر جایگاهی رفیع در تاریخ کشورمان دارد. دیرینگی و قدمت آن به حدی است که از روزگاران فردوسی تا کنون کمتر شاعر خوش ذوقی بوده است که در اشعار و تعابیرش به این درخت اشارتی نداشته باشد. هر آبادی دیارمان دارای درختی کهنسال بوده و یا هنوز هم هست. روزگاری سه کاج روستای فدافن هویت تاریخی این روستای کهن محسوب می‏شدند. از عظمت این سه کاج که معروف به سروهای فدافن بودند فقط تنه خشک شده‏ای موجود است. بی‏تدبیری برخی در حفظ و نگهداری این اشجار کهن منتهی به خشک شدن آنها گردید و در نهایت با اراده بزرگان روستا برای ممانعت از سقوط و ایجاد خسارات احتمالی قطع شدند.

البته در محوطه مسجد تاریخی غریب فدافن سروی راست قامت قد بر افراشته که هنوز از پس سال‏ها مورد توجه اهالی است و برخی آن را بس مقدس می‏پندارند. درختان سرو باغمزار هم نزد اهالی دارای قداست هستند. برخی این سروها را فرزندان سرو کاشمر می‏دانند. در روستای ساق آباد هم درخت بنه کهنسالی بدل به هویت تاریخی روستا شده است. در بسیاری از جاهای دیگر شهرستان شاهد قدبرافراشتن درختانی کهنسال هستیم که چشم انتظار همت اهالی و بذل توجه مسئولان هستند. کاش این درختان دارای شناسنامه‏ای شوند و حریمشان محترم شمرده شود.

بحث از بین رفتن باغات سطح شهرستان حقیقت تلخی است که انگار اراده‏ای قوی برای برخورد با آن چندان مشهود نیست. سال گذشته در یکصد و بیست و یکمین جلسه علنی شورای شهر کاشمر  بحث  قطع 500 اصله نهال یکی از باغات سطح شهر مطرح شد. بنا به مستندات کمیسیون اشجار و فضای سبز شهرداری کاشمر و بنا به گفته شهردار بر اساس تعرفه مصوب شورای شهر مبلغ 4 میلیارد ریال میزان خسارت قطع این درختان برآورد شد. نمی‏دانم فرجام این ماجرا به کجا منتهی شد، ولی یقین این مورد اولین و آخرین مورد نیست.

بزرگان هر قوم و خانواده به یاد دارند که در دوران کودکی، درختانی در باغستان‌ها و تاکستان‌ها بر امور خیریه وقف و نذر بود و کودکان هنگام بازی، حق نداشتند بدان‌ها دست بزنند. این خاطره بر روح و ضمیر و فرهنگ مردم ما سنجاق شده و تا امروز زنده و پابرجا است. نیت‌هایی همچون کمک به تنگد‌ستان، مسافران، ثواب اخروی و پاک کردن گناهان، کمک به گسترش علوم دینی و برگزاری مراسم مذهبی و شفا گرفتن، نذر درخت را در فرهنگ ایران از اهمیتی قابل توجه برخوردار کرده است.

درخت در فرهنگ ما از گذشته‌های دور همچون موجودی مقدس که نماد زندگی و شکوفایی به شمار می‌آمده، مورد توجه بوده است. درخت در اندیشه ایرانیان اصولا همچون حلقه اتصال انسان با عالم الوهیت است، از آن‌رو که به سوی بالا یعنی آسمان سر برمی‌کشد و ریشه‌ای استوار در خاک دارد. بشر نخستین که از درک پیدایش طبیعت به ویژه گیاهان پیرامون درمی‌ماند، بر این باور بود که نیرویی آسمانی زیر پوست درخت جاری است؛ درخت بر همین اساس در صفحه اندیشه او در گذر تاریخ وجهی مقدس و نمادین یافت.

درخت مُورد و سرو نزد ایرانیان از قداست خاصی برخوردار بوده است.انجیر نیز در فرهنگ ما یکی از درختان مقدس و بهشتی است؛ درختی که باردهی و شفابخشی‌اش پرآوازه است و حتی خدا در قرآن بدان قسم یاد می‌کند. درخت توت نیز در فرهنگ ما در مالکیت عمومی است و برای مسافران، درراه‌ماندگان، رهگذران و دستیابی به ثواب دنیوی و اخروی جنبه وقفی دارد. هیزم آن نیز در اختیار کسانی جای می‌گیرد که نذری دارند. درختان راست قامتی چون سپیدار و صنوبر هم نزد اهالی دیارمان حرمتی خاص دارند. چوب این درختان در ساخت نخل و عَلم کاربرد فراوان داشته است.

در کوهسرخ بادام و گردو حرمتی ویژه دارد. این دو درخت مهریه بانوان هم هست. در مناطق کویری کاشمر دو درخت گز و تاغ حرمت والایی دارند. اسفند ماه درختکاری است. هرساله در این ماه در هنگام برگزاری آیین درختکاری همه در باره حرمت محیط زیست و عدم قطع اشجار سخنرانی می‏کنند. می‏شنویم که؛درختان ریه‌های شهر هستند، محیط زیست به نسل آینده نیز تعلق دارد. شنیدن شعارهای قشنگ سکه رایج این ماه است. و این در حالی است که شاهد غیب شدن باغات در سطح شهرستان هستیم.

قبل از پیروزی انقلاب اسلامی، قانونی به نام «حفظ و گسترش فضای سبز در شهرها» وجود داشت. در سال 59 شورای انقلاب قانونی تقریباً مشابه را با تغییراتی اندک تصویب کرد که اکنون مبنای کار شهرداری برای حفاظت و گسترش فضای سبز است. این قانون البته تاکنون تغییرات چندانی نداشته است. «قانون اصلاح لایحه قانونی حفظ و گسترش فضای سبز در شهرها مصوب ۱۳۵۹ شورای انقلاب» نیز در جلسه علنی مورخ 14/12/1387 در مجلس شورای اسلامی تصویب شد و مواد یک و ۴ آن که مورد ایراد شورای نگهبان قرار گرفته بود، در تاریخ ۲۰/۴/۱۳۸۸ با اصلاحاتی از سوی مجمع تشخیص مصلحت نظام، موافق با مصلحت نظام تشخیص داده و برای اجرا به دولت ابلاغ شد.

ماده یک این قانون، قطع درخت را بدون اجازه شهرداری ممنوع اعلام کرده است. البته این قانون با ضوابط و شرایطی خاص، به شهرداری اجازه داده است که در صورت لزوم، اقدام به قطع درخت کند. این قانون مقرر کرده است:‌ «به منظور حفظ و گسترش فضای سبز و جلوگیری از قطع بی‌رویه درختان، قطع هر نوع درخت و یا نابود کردن آن به هر طریق در معابر، میادین، بزرگراه‌ها، پارک‌ها، بوستان‌ها، باغات و نیز محل‌هایی که به تشخیص شورای اسلامی شهر، باغ شناخته شوند، در محدوده و حریم شهرها بدون اجازه شهرداری و رعایت ضوابط مربوط ممنوع است».

تبصره این ماده نیز مقرر کرده است: «درخت از نظر این قانون هر درختی است که محیط بُن آن از 50 سانتی‌متر بیشتر باشد».خدا کند این ماده قانونی در کاشمر نهادینه شود و با دقت اجرا گردد. ضوابط و چگونگی اجرای این ماده در چارچوب آیین‌نامه مربوط با رعایت شرایط مناطق مختلف کشور از سوی وزارت کشور، با هماهنگی وزارت مسکن و شهرسازی، سازمان حفاظت محیط زیست، وزارت جهاد کشاورزی و شهرداری، به تصویب شورای عالی استان‌ها می‌رسد .قانون حفظ و گسترش فضای سبز و جلوگیری از قطع بی‌رویه درخت، اراضی و باغ‌هایی را که از 500 مترمربع کمتر است از شمول این قانون خارج کرده است.

یعنی در تمامی اراضی مشجری که در داخل شهر قرار دارند و کمتر از 500 مترمربع هستند، متاسفانه نیازی به رعایت این قانون نیست. تبصره 2 ماده 4 این قانون مقرر کرده است: «اراضی مشجر و اماکن مسکونی و محل‌های کسب و پیشه و تجارت که مساحت آنان از 500 مترمربع تجاوز نکند از شمول این قانون مستثنی است. تفکیک قطعات اراضی مشجر و باغات بزرگ‌تر از 500 مترمربع با رعایت مقررات شهرسازی مجاز است، ولی قطع درخت در قطعات تفکیک‌شده به هر مساحت که باشد، بدون اجازه طبق مقررات این قانون ممنوع است».

در این قانون، تنها موردی که تخلف محسوب می‌شود، جایی است که صاحبان اراضی مشجر و باغ‌ها بدون اجازه شهرداری اقدام به قطع درخت کنند. بنابراین، اگر به هر دلیلی، شهرداری اجازه قطع درخت را صادر کند، کسانی که اقدام به قطع درخت و از بین بردن باغ‌ها کنند، متخلف محسوب نمی‌شوند. کسانی که به عرصه‌های منابع طبیعی تجاوز و آن را تخریب می‌کنند، مجرم‌اند. این افراد همزمان مرتکب 2 جرم شده‌اند که 2 مجازات جداگانه دارد. جرم آنها تخریب و تصرف عدوانی است. قانون در بیشتر موارد، مجازات‌های نقدی را به مجازات‌های حبس و مجازات‌های سنگین ترجیح می‌دهد.

ماده 686 قانون مجازات اسلامی مقرر کرده است: «هر کس درختان موضوع ماده یک قانون گسترش فضای ‌سبز را عالماً و عامداً و برخلاف قانون مذکور قطع یا موجبات از بین ‌رفتن آنها را فراهم آورد، علاوه بر جبران خسارت وارده، حسب مورد به حبس تعزیری از 6 ماه تا 3 سال یا جزای نقدی از 3 میلیون تا 18 میلیون ریال محکوم خواهد شد». تخریب و آتش زدن جنگل ها به موجب قانون ممنوع و برای مرتکبان آن مجازات‌هایی در نظر گرفته شده است.

به موجب ماده 47‌« قانون حفاظت و بهره‌برداری از جنگل‌ها و مراتع» هرکس در جنگل عمداً آتش‌سوزی ایجاد کند به حبس مجرد از سه تا ده سال محکوم خواهد شد و در صورتی که مرتکب، مأمور ‌جنگلبانی باشد به حداکثر مجازات مذکور محکوم می‌شود. کاش کمی بسان نیاکانمان باشیم. به درخت حرمت بگذاریم و دوستدار محیط زیست باشیم. ما فرزندان بزرگوارانی هستیم که معتقد بودند که «دیگران درختانی کاشتند تا با  از ثمراتش بهره‏مند شویم. ما هم درختانی می‏کاریم تا آیندگان از آن بهره ببرند». آیا نسل‏های آتی هنگام قضاوت ما را متهم خواهند کرد که به فکر آنان نبودیم؟

مجموع رتبه (0)

0 از 5 ستاره

نظر خود را اضافه نمایید

ارسال نظر به عنوان مهمان

0

کاربرانی که در این گفتگو شرکت کرده اند

بار گذاری نظرات قدیمی تر
در خبر نامه وب سایت ما عضو شوید تا از تازه ترین خبرها و مطالب در ایمیل خود باخبر شوید.