از «بازار سرپوشیده» تا خیابان «قائم»

اخبار ترشیز
Typography

حمیدضیایی

در گذشته کاشمر به چهار منطقه تقسیم می‌شده. خیابان «17شهریور» فعلی را با نام «شهر کهنه» می‌شناخته‌اند؛ خیابان «شهید مدرس» با نام « شهر نو» و خیابان «امام خمینی» را با نام خیابان «ارگ» که هنوز مسجد خیابان امام خمینی را بسیاری از قدیمی‌ها با نام مسجد «ارگ» می‌شناسند و می‌نامند.

در این یادداشت به خیابان «قائم» می‌پردازیم. خیابانی که در ابتدا خیابان نبوده و بازاری سرپوشیده بوده است. بعضی از قدیمی‌ها می‌گویند آن بازار را مصطفی قلی‌خان در دوره‌ی قاجار ساخته است. سر چهارسو (میدان مرکزی فعلی) حمامی به نام مصطفی قلی‌خان ساخته می‌شود؛ این حمام امروز به فروشگاهی تبدیل شده و هنوز بقایای آن به‌جاست. در امتداد همان حمام خیابانی احداث می‌شود به‌نام «ششم بهمن» که بعدها مردم آن را «محله‌ی نو» می‌خوانده‌اند؛ اما این خیابان بازار سرپوشیده‌ای بوده که گویا سازنده‌ی آن «مصطفی قلی‌خان» بوده است. در دهه‌ی چهل شبانه این بازار را خراب می‌کنند که خیابان ششم بهمن را احداث کنند. تا اینجا را داشته باشید تا در شماره‌های بعدی پای صحبت قدیمی‌های کاشمر بنشینم و آن را در همین نشریه منتشر کنم.

 

 

بازارچه‌ای از دوره‌ی قاجار:

بازارچه‌ی خیابان قائم برای مردم کاشمر و روستاهای تابعه‌ی آن نام آشناست. بازارچه‌ای که در گذر زمان هنوز توانسته خود را تا حدودی حفظ کند. بعضی قدیمی‌ها می‌گویند این بازارچه ادامه‌ی همان بازار سرپوشیده‌ی مصطفی قلی‌خان است. بنا به این تعریف باید بپذیریم که این بازارچه که امروز چندان به آن توجهی نمی‌شود، از دوره‌ی قاجار به جا مانده است. این بازارچه بافتی سنتی دارد و این قابلیت را دارد که تبدیل به گذری فرهنگی از مشاغل کاشمر شود. آنجا را عموماً بازارچه‌ی کفش‌فروش‌ها می‌دانند؛ اما در  آنجا مشاغل دیگری هم فعال‌اند. حتا نگارنده به‌خاطر دارم که در همان بازارچه نانوایی‌ سنگکی هم بود که با همان بافت فعال بود؛ اما امروزه دیگر نیست و آن بافت از بین رفته است. آن نانوایی را به‌نام «نانوایی حلوایی» می‌شناختند. هنوز بافت و شمایل آن نانوایی در ذهن و ضمیرم مانده است؛ اگر چه دیگر خود نانوایی نیست؛ اما طرحی از آن را در ذهن دارم. ای‌کاش بشود این بازارچه را حفظ کرد. همان‌طور که پیش از این ذکر شد، این بازارچه می‌تواند تبدیل به گذری فرهنگی شود.

در این بازارچه مشاغلی را می‌بینیم که هنوز با همان شیوه‌ی سنتی بساط‌گونه فعالیت دارند. در تماسی که با اداره‌ی میراث‌فرهنگی داشتم، متوجه شدم که این بازار در اختیار میراث‌فرهنگی نیست. آیا میراث‌فرهنگی می‌تواند به این موضوع ورود کند؟ آیا این موضوع می‌تواند تبدیل به خواسته‌ای عمومی برای احیا و در نهایت حفظ این بنا شود؟ و سؤال آخر این‌که آیا این بازارچه می‌تواند برای حفظ توجیه داشته باشد؟

 

مسأله‌ای که متأسفانه باید آن را ذکر کنم این است که بعضی سازه‌های سنتی نمی‌توانند توجیه اقتصادی برای بحث گردشگری داشته باشند. این مسأله نباید دغدغه‌ی علاقه‌مندان به میراث‌فرهنگی شود؛ چرا که نمی‌توان و نباید نگاهی صرفاً اقتصادی به مقوله‌ی میراث‌فرهنگی داشت. در همین بازارچه کاسب‌های فعالیت کرده‌اند که هرکدام معتمد محله و یا معتمد بازاریان بوده‌اند. این موضوع از نظر هوّیت فرهنگی شهر حایزاهمیت است. نگاه به نوع زیست و کار مردم کاشمر، هرکدام به جای خود دارای اهمیت است. این‌که در گذشته کسبه چه باورها و چه اعتقاداتی داشته‌اند از لحاظ فرهنگ شفاهی مهم است. ( در شماره‌های بعدی به کسبه و نوع کارهای آن‌ها خواهم پرداخت)

در همین کاشمر مردم اعتقاداتی داشته‌اند که امروزه دیگر کسی حتا شمه‌ای از آن را در ذهن ندارد. به عنوان مثال «آب و جارو» کردن جلوی دکان یکی از کارهایی بوده که هر روز باید انجام می‌شده؛ چرا که معتقد بوده‌اند باعث برکت رزق و روزی بوده است. این کار را عموماً خود مغازه‌دارها انجام می‌داده‌اند و یا «پادو»ها مسئول این کار بوده‌اند.

دیگر باورهایی هم در میان کسبه وجود داشته که از لحاظ اهمیت فرهنگی باید به آن توجه شود. حتا نگارنده به‌خاطر دارم که در دوره‌ی کودکی‌ام در همین بازارچه‌ی خیابان قائم، کسبه هر روز جلوی مغازه‌ی خود را آب و جارو می‌کردند. وقتی وارد بازارچه می‌شدی بوی نم و گرد و غبار در میان نیزه‌های خورشیدی که از لابه‌لای شیارهای «ایرانیت‌»های سقف بازارچه می‌درخشید، مست و محسورت می‌کرد. پرسشی که پیش می‌آید این است که آیا این مسایل نمی‌تواند دارای اهمیت باشد؟ هرچه باشد، این بازارچه بخش مهمی از هویت شهر و بازاری‌است که به جا مانده است.

نکته‌ی لازم‌به‌ذکر این است که بعضی دکّان‌های این بازارچه موقوفه است.امیدواریم که اداره‌ی اوقاف و امور خیریه‌‌ی کاشمر با تعامل و همبستگی با اداره‌ی میراث‌فرهنگی در راستای حفظ و احیاء این بازارچه اقدامات لازم را انجام دهند و در این میان شهرداری نیز حمایت‌های کافی را به انجام برساند. آنچه مهم است، این است که بتوانیم جهت حفظ میراث به‌جا مانده تلاش کنیم و هوّیت شهری و تاریخی کاشمر را حفظ نماییم.

 

مجموع رتبه (0)

0 از 5 ستاره

نظر خود را اضافه نمایید

ارسال نظر به عنوان مهمان

0
  • هیچ نظری یافت نشد.
در خبر نامه وب سایت ما عضو شوید تا از تازه ترین خبرها و مطالب در ایمیل خود باخبر شوید.